မောင်ပြေ(ဆင်ပေါင်ဝဲ)

ယနေ့ခေတ် စိုက်ပျိုးရေးကဏ္ဍတွင် စိုက်ဧရိယာတစ်ခုလျှင် အမြတ်ပိုတိုးလာခြင်းသည် စိုက်ဧရိယာတစ်ခုလျှင် အထွက်နှုန်းပိုတိုးလာခြင်းထက် ပိုမိုအရေးကြီးသည်ဟု ယေဘုယျအားဖြင့် သတ်မှတ်ကြပါသည်။ သို့သော် အကောင်းဆုံးစိုက်ပျိုးရေးစနစ်မှာ “အမြတ်” နှင့် “အထွက်နှုန်း” နှစ်ခုလုံးကို မျှတစွာထိန်းထားနိုင်ခြင်း ဖြစ်ပါသည်။

အဖြေရှာရန်နှင့် အလေးအနက်စဉ်းစားရန်အတွက် AI ဉာဏ်ရည်တု၏ အကြံပြုမှုက -

(၁)     နိုင်ငံတကာတွင် အောင်မြင်စွာကျင့်သုံးနေသော တောင်သူအခြေပြုပညာပေးလုပ်ငန်းများကို အတုယူရပါမည်။ တောင်သူပညာပေးစိုက်ပျိုးရေးပညာရှင်များက “ကိုယ်သိတာ သွားသင်တာ” မဟုတ်ဘဲ “တောင်သူပြဿနာများ” ကို ဖြေရှင်းသည့်စနစ် ဖြစ်ရပါမည်။ ကွင်းဆင်းပညာပေးဝန်ထမ်းများကို ဆက်သွယ်ရေးဆိုင်ရာ စီးပွားရေးပညာ၊ တောင်သူ ပြဿနာ ဖြေရှင်းနည်းကျွမ်းကျင်မှု၊ သရုပ်ပြကွင်း ရှင်းလင်းမှုဆိုင်ရာ ကျွမ်းကျင်မှုများ စသည်တို့ကို လေ့ကျင့်၊ သင်ကြားပေးရန် လိုအပ်ပါသည်။

စာရေးသူအနေဖြင့် ထပ်ဆင့်အကြံပြုလိုသည်မှာ ဒေသအချို့၌ အိန္ဒိယနိုင်ငံ တောင်သူပညာပေး ပုံစံ (KVK Agricultural Extension Model) စမ်းသပ်ပြောင်းလဲကြည့်သင့်ပါသည်။ တိုင်းဒေသကြီး၊ ပြည်နယ်၊ ခရိုင်အချို့တွင် တစ်နေရာတည်းရှိနေသော တောင်သူပညာပေးရုံး (One-stop Farmer Extension office) ရှိရမည်ဖြစ်ပြီး မျိုးစေ့ဝယ်ယူမှု၊ မွေးမြူရေး တိရစ္ဆာန်များ (ဥပမာ - ကျွဲ၊ နွား၊ ဆိတ်၊ ကြက်၊ ဝက်များ)ကို တောင်သူလွယ်ကူစွာ ဝယ်ယူနိုင်မှု၊ မြေဆီလွှာစမ်းသပ်စစ်ဆေးမှု၊ စက်မှုလယ်ယာ၊ ရေသွင်းရေထုတ်၊ နောက်ဆုံးအောင်မြင်နေသော သမဝါယမစနစ်၊ နောက်ဆုံးပေါ် သီးနှံပေါက်ဈေး အစရှိသည့် တောင်သူ ဝန်ဆောင်မှုလုပ်ငန်းများ (အစိုးရ၊ ပုဂ္ဂလိကကဏ္ဍများ) စုပေါင်းရုံးသည် တစ်နေရာတည်းရှိနေခြင်းဖြင့် ဈေးဝယ်စင်တာများကဲ့သို့ ကြိုက်ရာဝယ်ယူ၊ မေးခွန်းမေးမြန်း၊ ဆွေးနွေးတိုင်ပင် ဆောင်ရွက်နိုင်ပါသည်။

ယခုနောက်ပိုင်းတွင်တော့ လက်ကိုင်ဖုန်းအပလီကေးရှင်း (Mobile Phone Application)တို့ သုံးလာ ပါပြီ။ ဥပမာ - မြန်မာနိုင်ငံတွင် အစိမ်းရောင်လမ်း (Greenway App. e.g. https://greenwaymyan-mar.com)၊ ထွက်တိုး အစရှိသည့် တောင်သူသုံး တယ်လီဖုန်းနှင့် အသုံးပြုရသော စနစ်များက ကျေးရွာများအထိတော့ ရောက်ရှိနေပါပြီ။

(၁-က) အိန္ဒိယနိုင်ငံ၏ KVK စနစ် (အားသာချက်များ)။ KVK များသည် ဓာတ်ခွဲခန်းနှင့် တောင်သူ လယ်ယာကွင်းများကို ကြားခံတံတားအဖြစ် ဆောင်ရွက်ပေးသော ခရိုင်အဆင့် စိုက်ပျိုးရေးအသိပညာ ပေးစင်တာများ ဖြစ်ပါသည်။

ကောင်းကျိုး၊ အကျိုးကျေးဇူးများ

(၁-က-၁)       စီးပွားရေးအရ သိသိသာသာ အကျိုးရှိခြင်း။ KVK များတွင် ရင်းနှီးမြှုပ်နှံမှုသည် အကျိုး အမြတ်-ကုန်ကျစရိတ် အချိုး ၈ မှ ၁၂ အကြားရှိကြောင်း လေ့လာမှုတစ်ခုက တွေ့ရှိရပြီး အဆိုပါ စင်တာများက မိသားစုများ၏ စီးပွားရေးကို များစွာအကျိုးပြုကြောင်း ညွှန်ပြနေပါသည်။

(၁-က-၂) ကုန်ထုတ်စွမ်းအားနှင့် နည်းပညာ လက်ခံမှု မြင့်မားခြင်း။ သုတေသနပြုချက်များအရ KVK ၏ ရှေ့တန်းသရုပ်ပြမှုများနှင့် လေ့ကျင့်ရေးအစီအစဉ်များက မျိုးကောင်းမျိုးသန့်များ ပိုမိုအသုံးပြုလာမှုကို တိုးမြှင့်ပေးကြောင်း ပြသနေပါသည်။ ခိုင်မာသော အချက်အလက်များက ၎င်းတို့၏ ကြားဝင်ဆောင်ရွက်မှုများကြောင့် သီးနှံအထွက်နှုန်း ၂၀-၅၄ ရာခိုင်နှုန်းအထိ တိုးတက်လာနိုင်သည်ဟု ဖော်ပြထားပါသည်။

(၁-က-၃)       ကျွမ်းကျင်မှုနှင့် လူမှုစီးပွားဘဝ မြှင့်တင်ခြင်း။ ရည်မှန်းထားသော လေ့ကျင့်ပညာပေးရေး အစီအစဉ်များသည် အထူးသဖြင့် အမျိုးသမီး တောင်သူများ၏ ကျွမ်းကျင်မှုကို ၈၅ ရာခိုင်နှုန်းအထိ မြှင့်တင်ပေးခဲ့ပြီး အိမ်ထောင်စုဝင်ငွေကို ၂၀-၂၅ ရာခိုင်နှုန်း တိုးတက်စေခဲ့ပါသည်။

(၁-ခ)  တရုတ်နိုင်ငံ၏ အောင်မြင်သော တောင်သူ ပညာပေးလုပ်ငန်းများ။ တရုတ်နိုင်ငံသည် KVK များ ၏ စိန်ခေါ်မှုများကို အသိအမှတ်ပြုပြီး တောင်သူ ပညာပေးလုပ်ငန်းကို ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်မှုနှင့် လက်တွေ့လုပ်ဆောင်မှုကို အလေးပေးသော မဟာဗျူဟာများဖြင့် ဆောင်ရွက်ခဲ့ပါသည်။

(၁-ခ-၁)        အဓိက စိုက်ပျိုးရေးနည်းပညာ ပူးပေါင်းဖြန့်ဖြူးရေးအစီအစဉ်။ ၂၀၁၈ ခုနှစ်တွင် စတင်ခဲ့သော ဤအစီအစဉ်သည် သုတေသနဌာနများ၊ တက္ကသိုလ်များနှင့် ဒေသဆိုင်ရာ အစိုးရများအား ချိတ်ဆက်ပေးသည့် “ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်သည့် ဖြန့်ဖြူးရေးယန္တရား” တစ်ခု ဖြစ်ပါသည်။

ရလဒ်။ MATCEP သည် စမ်းသပ်ခံဒေသများတွင် အိမ်ထောင်စုဝင်ငွေ ၂၄ ဒသမ ၇ ရာခိုင်နှုန်းခန့် သိသိသာသာ တိုးမြင့်စေခဲ့ပါသည်။ ဤတိုးတက်မှုသည် မြေယာအသုံးပြုမှုနှင့် စက်မှုလယ်ယာကို အားပေးခြင်းအားဖြင့် ထုတ်လုပ်မှုချဲ့ထွင်ခြင်းနှင့် အရည်အသွေးမြှင့်တင်ခြင်းဆိုင်ရာ ယန္တရားများမှ တစ်ဆင့် ဖြစ်ပေါ်လာခြင်းဖြစ်ပါသည်။

(၁-ခ-၂)         တောင်သူလယ်ယာသင်ကျောင်းများ။ ဗဟို စိုက်ပျိုးမွေးမြူရေးအသံလွှင့်ရေးနှင့် ရုပ်မြင် သံကြားကျောင်းက ဦးဆောင်သော ဤကျောင်းများသည် တောင်သူများ၏ “လယ်ကွင်းအတွင်း သင်ကြား ခြင်း”ကို အဓိကထားပါသည်။

လက်တွေ့ကျသောသင်ယူမှု။ ၎င်းတို့သည် လက်တွေ့ ကျွမ်းကျင်မှုကို အလေးပေးသော “ပြဿနာဖြေရှင်း ခြင်း” သင်ရိုးညွှန်းတမ်းများကို အသုံးပြုပါသည်။ လေ့ကျင့်မှုတွင် ပုံမှန်အားဖြင့် မေးခွန်းများဖြေဆိုခြင်း မပါဝင်ဘဲ လယ်ယာသုံးစက်ကိရိယာများ ကိုင်တွယ်ခြင်းနှင့် ပြဿနာဖြေရှင်းခြင်းတို့ ပါဝင်ပါသည်။

ရလဒ်။ တရုတ်နိုင်ငံတွင် ဤတောင်သူပညာပေးသင်တန်းကျောင်းပေါင်း ၁၅၀၀၀ ကျော်ရှိပြီး တစ်နိုင်ငံလုံးအတိုင်းအတာဖြင့် လယ်ယာသုံး နည်းပညာအသစ်များ လျင်မြန်စွာ လက်ခံကျင့်သုံး လာစေရန် အထောက်အကူပြုလျက်ရှိသည်။ အိန္ဒိယ နိုင်ငံနှင့်မတူဘဲ ဤစနစ်သည် ပြောင်းလွယ် ပြင်လွယ်ရှိပြီး ဒေသဆိုင်ရာ အခြေအနေများနှင့် လျင်မြန်စွာ လိုက်လျောညီထွေဖြစ်စေရန် ဒီဇိုင်း ထုတ်ထားပါသည်။

(၁-ဂ)  ဩစတြေးလျစိုက်ပျိုးရေး တိုးချဲ့ပညာ ပေးစနစ်။ ဩစတြေးလျနိုင်ငံ၏ စိုက်ပျိုးရေး တိုးချဲ့ ပညာပေးစနစ်သည် တောင်သူများနှင့် စိုက်ပျိုးရေးလုပ်ငန်းရှင်များထံသို့ သုတေသနရလဒ်များ၊ နည်းပညာအသစ်များနှင့် စီမံခန့်ခွဲမှုနည်းလမ်းကောင်းများကို ထိရောက်စွာ ပို့ဆောင်ပေးသည့် ကမ္ဘာ့အဆင့်မီ စနစ်တစ်ခုဖြစ်ပါသည်။

နိုင်ငံအချို့တွင် အစိုးရက တိုက်ရိုက်တိုးချဲ့ ပညာပေးလုပ်ငန်းများ ဆောင်ရွက်သော်လည်း ဩစတြေးလျတွင် သုတေသန(Research)– ဖွံ့ဖြိုး တိုးတက်မှု (Development) – တိုးချဲ့ပညာပေး (Extension) (RD&E – Research, Development & Extension) ပုံစံကို အသုံးပြုကာ အစိုးရ၊ တက္ကသိုလ်များ၊ သုတေသနအဖွဲ့အစည်းများ၊ ပုဂ္ဂလိက အကြံပေးအဖွဲ့များနှင့် တောင်သူအဖွဲ့အစည်းများ ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်ကြပါသည်။

(၁-ဂ-၁) သုတေသနနှင့် ဖွံ့ဖြိုးမှုကော်ပိုရေးရှင်းများ (Research and Development Corporations- RDCs)။ RDCs များသည် သီးနှံ၊ မွေးမြူရေးနှင့် စိုက်ပျိုးရေးလုပ်ငန်း ကဏ္ဍအလိုက် သုတေသနနှင့် တိုးချဲ့ပညာပေးလုပ်ငန်းများကို စီမံခန့်ခွဲသော အဖွဲ့အစည်းများ ဖြစ်သည်။

ငွေကြေးအရင်းအမြစ်များမှာ တောင်သူများနှင့် နိုင်ငံခြားပို့ကုန်လုပ်ငန်းရှင်များက ပေးဆောင်သော ထုတ်လုပ်မှုအပေါ် အခွန်ပုံစံ၊ ဩစတြေးလျအစိုးရ ထောက်ပံ့ငွေတို့မှ ရရှိပါသည်။

RDCs ဥပမာများ။ နှံစားသီးနှံများသုတေသနနှင့် ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်မှုကော်ပိုရေးရှင်း (Grains Research and Development Corporation - GRDC)၊ ဝါသီးနှံ သုတေသနနှင့် ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်မှုကော်ပိုရေးရှင်း (Cotton Research and Development Corpora-tion CRDC)၊ ဩစတြေးလျအသားနှင့် တောင်သူ မွေး တိရစ္ဆာန်အဖွဲ့ (Meat & Livestock Australia MLA)၊ ဩစတြေးလျစိုက်ပျိုးမွေးမြူရေးအနာဂတ်အဖွဲ့ (AgriFutures Australia)၊ ဩစတြေးလျ ဝိုင်အသင်း (Wine Australia) စသည်တို့ ဖြစ်ပါသည်။

RDCs များသည် သုတေသနရလဒ်များကို တောင်သူကွင်းပြပွဲများ၊ သရုပ်ပြစိုက်ခင်းများ၊ သင်တန်းများ၊ စာအုပ်၊ လက်ကမ်းစာစောင်များ၊  အင်တာနက်မှတစ်ဆင့် အွန်လိုင်းပလက်ဖောင်းစနစ် တို့မှတစ်ဆင့် တောင်သူများထံ ပို့ဆောင်ပေးကြပါသည်။      

(၁-ဂ-၂)         တက္ကသိုလ်များနှင့် သုတေသနအဖွဲ့ အစည်းများ။ အရေးပါသော အဖွဲ့အစည်းများမှာ ဖက်ဒရယ်အစိုးရနှင့် နည်းပညာသုတေသနအဖွဲ့၊ ပြည်နယ်တိုင်းရှိ စိုက်ပျိုးမွေးမြူရေးပညာ သင်ကြား သုတေသနပြုနေသော တက္ကသိုလ်များ (ဥပမာ- ကွင်းစလန်တက္ကသိုလ်၊ ဆစ်ဒနီတက္ကသိုလ်၊ မဲလ်ဘုန်း တက္ကသိုလ်၊ ဩစတြေးလျအနောက်ပိုင်းတက္ကသိုလ်) တို့ဖြစ်ကြသည်။ ဤအဖွဲ့အစည်းများသည် စိုက်ပျိုး ရေးသုတေသန၊ စမ်းသပ်စိုက်ခင်းများ၊ သင်တန်းများ၊ တောင်သူများနှင့် ပူးပေါင်းသုတေသနများကို ဆောင်ရွက်နေကြပါသည်။

(၁-ဂ-၃)        ပုဂ္ဂလိက စိုက်ပျိုးရေး အကြံပေးများ။ သြစတြေးလျတွင် ပုဂ္ဂလိကစိုက်ပျိုးရေး အကြံပေး လုပ်ငန်းများ အလွန်တိုးတက်ဖွံ့ဖြိုးနေပါသည်။ ၎င်းတို့သည် သီးနှံစီမံခန့်ခွဲမှု၊ မြေဆီလွှာဩဇာ စီမံခန့်ခွဲမှု၊ တိကျသော စိုက်ပျိုးရေး၊ ရေသွင်းစနစ်၊  ပိုးမွှားနှင့် ရောဂါထိန်းချုပ်မှု၊ လယ်ယာ စီးပွားရေး စသည့်နယ်ပယ်များတွင် အကြံပေးကြ ပါသည်။

(၁-ဂ-၄)        တိုးချဲ့ပညာပေး နည်းလမ်းများ။ သမားရိုးရာနည်းလမ်းများ လယ်ယာကွင်းဆင်း သရုပ်ပြ ခြင်းများ၊ စံနမူနာပြစိုက်ခင်းများ၊ တောင်သူများ အစည်းအဝေးများ၊ အလုပ်ရုံဆွေးနွေးပွဲများ အပြင် ခေတ်မီနည်းလမ်းများ ဥပမာ - အဝေးမှ တွေ့ဆုံနှီးနှောဖလှယ်ပွဲများ၊ အွန်လိုင်းစနစ် လေ့လာ မှုများ၊ လက်ကိုင်ဖုန်းဖြင့် လေ့လာမှုများ၊ ဒီဂျစ်တယ် စနစ်ဖြင့် ဆုံးဖြတ်သည့်စနစ်များ၊ လူမှုကွန်ရက် စနစ်များ၊ လယ်ယာမြေများကိုအဝေးမှ ကြည့်ရှု ဆောင်ရွက်သောစနစ်များ၊ တိကျသော စိုက်ပျိုး မွေးမြူရေးစနစ်များအပါအဝင် ယနေ့ သတင်းအချက်အလက်နည်းပညာခေတ်တွင် စုပေါင်း၍ တောင်သူပညာပေးလုပ်ငန်းများ အောင်မြင်နေသည်ကို လေ့လာအတုယူရပါမည်။ ။