ခြူးစန္ဒီနွေး

တစ်ကမ္ဘာလုံးကိုနှိပ်စက်နေတဲ့ ကိုဗစ်-၁၉ ကပ်ရောဂါဟာ စစ်ဘေးဒဏ်သင့်နေတဲ့ ယီမင်နိုင်ငံကစလို့ လက်တင်အမေရိကနိုင်ငံဖြစ်တဲ့ ပီရူးနိုင်ငံအထိ အလွတ်မပေးပါဘူး။ နဂိုကမှ ပဋိပက္ခတွေကြောင့် အားနည်းနေရတဲ့ နိုင်ငံတွေအတွက် ကိုဗစ်-၁၉ ကို ရင်ဆိုင်နိုင်ဖို့ဆိုတာ နောက်ထပ်စိန်ခေါ်မှုတစ်ရပ် ဖြစ်လာပါတယ်။

နောက်ထပ်ခြိမ်းခြောက်မှု

ယီမင်နိုင်ငံကိုကြည့်မယ်ဆိုရင် အစကတည်းက ပြည်တွင်းစစ်ဒဏ်ကြောင့် အင်အားချည့်နဲ့နေတာကို တွေ့ရမှာပါ။ ဒါ့အပြင် ငတ်မွတ်ခေါင်းပါးမှုနဲ့ ကာလဝမ်း ရောဂါကလည်း နိုင်ငံအနှံ့ကျယ်ကျယ်ပြန့် ပြန့်ဖြစ်ပွား နေတာကို တွေ့ရမှာပါ။ ဧပြီ ၂၉ ရက်မှာတော့ နောက်ထပ်ခြိမ်းခြောက်မှုတစ်ရပ် ယီမင်နိုင်ငံမှာ ပေါ်ပေါက်လာခဲ့ပါတယ်။ အဲဒါကတော့ နိုင်ငံအတွင်းမှာ ကိုဗစ်-၁၉ ကူးစက်ခံရမှု ပြန့်ပွားနေပြီဆိုတာကို သိလိုက် ရတာပါပဲ။ ယီမင်နိုင်ငံမှာ ကိုဗစ်-၁၉ ကူးစက် ခံရသူ ငါးဦးတွေ့ရှိခဲ့ရတယ်လို့ အေဒင်မြို့အာဏာပိုင်တွေက ကြေညာခဲ့ပါတယ်။ အဲဒီလိုတွေ့တွေ့ချင်းမှာပဲ မြို့မှာ နှစ်ပတ်ခန့် အသွားအလာ ပိတ်ဆို့ကန့်သတ်လိုက်ပြီး ဈေးဆိုင်တွေနဲ့ ဘာသာရေးအဆောက်အအုံတွေကို ပိတ်ပစ်ခဲ့ပါတယ်။

အပစ်အခတ်ရပ်စဲပေးရေးတောင်းဆို

အိမ်နီးချင်းနိုင်ငံတွေနဲ့ယှဉ်ရင် ယီမင်နိုင်ငံအတွင်း ကူးစက်မှုဟာ ပြောပလောက်တဲ့ ပမာဏမဟုတ်ပေမယ့် ကျန်းမာရေးဝန်ထမ်းတွေအတွက်တော့ ဆိုးရွားတဲ့ခြိမ်း ခြောက်မှုတစ်ခုပါပဲ။ အစကတည်းက ယိုယွင်းနေတဲ့ ယီမင်နိုင်ငံရဲ့ ကျန်းမာရေးစနစ်ဟာ ကိုဗစ် -၁၉ ကို အန်တုဖို့ဆိုရင် တော်တော်ကြီးကိုရုန်းကန်ရမှာပါ။ လွန်ခဲ့ တဲ့လအတွင်းကပဲ ကုလသမဂ္ဂအထွေထွေအတွင်းရေး မှူးချုပ် အန်တိုနီယိုဂူတာရက်စ်က ယီမင်နိုင်ငံအတွင်း စစ်ဖြစ်နေတဲ့အဖွဲ့အစည်းတွေကို အပစ်အခတ်ရပ်စဲ ပေးဖို့ တောင်းဆိုခဲ့ပါတယ်။ ဘာလို့လဲဆိုရင် ကိုဗစ် -၁၉ ကပ်ရောဂါ အန္တရာယ်ကနေ လွတ်မြောက်နိုင်ဖို့အတွက် ယီမင်နိုင်ငံအတွင်း အပစ်အခတ်ရပ်စဲရေးဟာ အရေးပါ လို့ပါပဲ။

ကပ်ဘေးကြီးသင့်နိုင်
တိုက်ပွဲတွေလည်း ဆက်လက်ဖြစ်နေဦးမယ်၊ ကိုဗစ် -၁၉လည်း ဖြစ်နေမယ်ဆိုရင် ကပ်ဘေးကြီး သင့် မယ့်အနေအထားရှိတယ်လို့ အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ ကယ် ဆယ်ရေးကော်မတီက ယီမင်နိုင်ငံဆိုင်ရာ ညွှန်ကြားရေး မှူး တာမန်နာဆာဗာဒတ်ကပြောပါတယ်။ ဒါကြောင့် လည်း အမေရိကန်၊ ဗြိတိန်၊ ပြင်သစ်နိုင်ငံတို့အနေနဲ့ ယီမင် နိုင်ငံမှာ ပဋိပက္ခတိုက်ပွဲတွေဖြစ်နေတဲ့ အဖွဲ့အစည်း တွေကို အပစ်အခတ်ရပ်စဲပေးဖို့ ဖိအားတွေပေးပေးပါ ဆိုပြီး ဆာဗာဒတ်က တောင်းဆိုခဲ့ပါတယ်။ နိုင်ငံတစ်ဝန်း အပစ်အခတ်ရပ်စဲရေးရမှာသာ နိုင်ငံရေးအရ ဆွေးနွေး ညှိနှိုင်းမှုတွေစတင်နိုင်ပြီး စစ်ပွဲကိုရပ်ဆိုင်းနိုင်မှာပဲ ဖြစ်ပါ တယ်။ ဗိုင်းရပ်စ်ဟာ နဂိုကတည်းကမှ ပဋိပက္ခဖြစ်နေရ တဲ့နိုင်ငံတွေရဲ့အခြေအနေကို ပိုမိုဆိုးရွားစေပါတယ်။

ဝေခွဲမရဖြစ်
လစ်ဗျားနိုင်ငံကိုကြည့်မယ်ဆိုရင် လူတွေဟာ ဒုံးကျည်ကြောင့်ပဲသေမလား၊ ကပ်ရောဂါကြောင့်ပဲသေ မလားဆိုပြီး ကံကြမ္မာကိုစောင့်ဆိုင်းနေရပါတယ်။ အီရန် နိုင်ငံမှာဆိုရင်လည်း ကိုဗစ် -၁၉ ကြောင့်သေဆုံးမှုတွေများ လာပြီးတဲ့နောက် စီးပွားရေးအရ အကျပ်အတည်းတွေနဲ့ ဆက်လက်ရင်ဆိုင်နေရပါတယ်။ အမေရိကန်ကာကွယ် ရေးဝန်ကြီးဌာနအနေနဲ့လည်း စိုးရိမ်စရာနှစ်ခု တစ်ပြိုင် နက် ဖြစ်နေရတယ်။ တပ်ဖွဲ့ဝင်တွေကို ကိုဗစ် -၁၉ ကပ် ရောဂါကနေ ကင်းဝေးအောင်လုပ်ရမလား၊ စစ်ရေးအင်အား ကို တစ်ကမ္ဘာလုံးအနှံ့ ဖြန့်ကြက်ထားတာကိုပဲ ဆက်လက် လုပ်ဆောင်ရမလားဆိုပြီး ဝေခွဲမရဖြစ်နေရပါတယ်။

လူမသိသူမသိပျံ့နှံ့နိုင်
ယီမင်နိုင်ငံအတွက်ကတော့ ကိုဗစ် -၁၉ ထက်အရင် ဆိုးရွားတဲ့အခြေအနေတွေနဲ့ ကြုံတွေ့ရပြီးသားပါ။ မကြာ သေးခင်ကပဲ မိုးအဆက်မပြတ်ရွာသွန်းမှုကြောင့် ကာလ ဝမ်းရောဂါဖြစ်ပွားခဲ့ပြီး နိုင်ငံတောင်ပိုင်းမှာ ရေကြီးမှုကြောင့် နေအိမ်ရာနဲ့ချီပြီး ရေထဲမျောပါသွားရပါတယ်။ ဧပြီ ၂၉ ရက် မတိုင်မီတုန်းကတော့ယီမင်နိုင်ငံမှာ အစောဆုံး ကိုဗစ် -၁၉ တွေ့ခဲ့တဲ့ လူနာပြန်လည်ကျန်းမာလာပြီလို့ ယီမင်နိုင်ငံက ကြေညာခဲ့ပါတယ်။ ဒါပေမယ့်လည်းဗိုင်းရပ်စ်ဟာ လူမသိသူ မသိ တိတ်တိတ်လေး ပျံ့နှံ့နေတာဖြစ်နိုင်တယ်လို့ ကုလသမဂ္ဂက သတိပေးခဲ့ပါတယ်။ အခု အေဒင်မြို့မှာ ကိုဗစ် -၁၉ ကူးစက်ခံရသူ ငါးဦးထပ်မံတွေ့ရှိတာကိုကြည့်ရင် ဒီအယူအဆဟာ မှန်ကန်တယ်လို့ ပြောရမှာပါ။

ပီရူးနိုင်ငံသားများ နယ်ပြန်ဖို့ကြိုးစားကြ

ပီရူးနိုင်ငံမှာတော့ မြို့မှာနေထိုင်သူတွေဟာ အလုံး လိုက် အရင်းလိုက် နယ်မြို့တွေက မိဘဆွေမျိုးတွေဆီ ပြန်နေကြပါတယ်။ မြို့တော်လီမာမှာဆိုရင် ဘတ်စ်ကား ဂိတ်တွေမှာလည်း လူတွေအပြည့်နဲ့ပါ။ အဝေးပြေးလမ်းမ ကြီးတွေမှာလည်း ခြေကျင်လျှောက်ပြန်ကြတဲ့ လူတန်း ရှည်ကြီးကို တွေ့ရမှာပါ။ အသက် ၂၈ နှစ်အရွယ် ဝေဆင် ဂရန်ဒါကတော့ မကြာသေးခင်ကမှ အလုပ်လက်မဲ့ ဖြစ်သွား သူတစ်ဦးပါ။ ဒါကြောင့် နယ်ကမိဘတွေဆီ ပြန်ဖို့ ကြိုးစား နေတာပါ။ မိဘတွေဆီပြန်ဖို့ ကားဂိတ်မှာစောင့်နေရ တာ လေးရက်ရှိပြီလို့ ပြောပါတယ်။ ပီရူးနိုင်ငံသား ၁၆၇၀၀၀ ဟာ နယ်ကမိဘတွေဆီပြန်ဖို့ ဒေသခံအစိုးရဆီအကူအညီ တောင်းထားကြပါတယ်။

ပီရူးနိုင်ငံ၏ကူးစက်မှုနှုန်း
ပီရူးနိုင်ငံဟာ ကိုဗစ် -၁၉ ဆိုးရွားစွာ ခံစားနေရတဲ့ လက်တင်အမေရိကနိုင်ငံတစ်နိုင်ငံဖြစ်ပါတယ်။ ဘရာဇီး နိုင်ငံပြီးလျှင် လက်တင်အမေရိကမှာ ကူးစက်မှုအမြင့် ဆုံးဖြစ်ပြီး လက်ရှိမှာကူးစက်ခံထားရသူ ၃၀၀၀၀ ခန့်ရှိပါ တယ်။ အများစုကတော့ မြို့တော်လီမာမှာ နေသူတွေ ကူးစက်ခံထားရတာပါ။ ဟိုးအရင်တုန်းကဆိုရင်တော့ ပီရူးနိုင်ငံမှာ ကျေးလက်နေမိသားစုတွေဟာ အလုပ်ရှာဖို့ အတွက် မြို့တော်လီမာကို တက်လာကြပါတယ်။ အခုအခါ မှာတော့ အရင်တုန်းကအခြေအနေနဲ့ ပြောင်းပြန်ဖြစ်လာ ပြီး ကျေးလက်ကနေ အိမ်တွေဆီ အလုအယက်ပြန်ကြဖို့ ကြိုးပမ်းနေ ကြပါတယ်။

ကျေးလက်ကိုပါ ကူးစက်နိုင်

အခုလို အစုလိုက် အပြုံလိုက် ပြန်ကြခြင်းကြောင့် ကျေးလက်ဒေသကိုပါ ဗိုင်းရပ်စ်ကူးစက်ခံရမှာစိုးရိမ်နေရပါတယ်။ မြို့ကနေ အစုလိုက်ပြန်လာကြသူတွေကို ထားဖို့ ဒေသခံအာဏာပိုင်တွေဟာလည်း ကောင်းကောင်းမပြင် ဆင်ထားရပါဘူး။ ဒါကတော့ ပီရူးနိုင်ငံမှာ လတ်တလော ကြုံတွေ့နေရတဲ့ အခြေအနေပါပဲ။

ရောဂါလက္ခဏာအသစ်ထပ်တိုး
ကိုဗစ် -၁၉ နဲ့ပတ်သက်လို့ကတော့ ခန့်မှန်းရခက် တယ်လို့ဆိုရမှာပါပဲ။ အရင်သတ်မှတ်ထားတဲ့ ရောဂါ လက္ခဏာနဲ့တင် မလုံလောက်တော့လို့ အခုဆိုရင် အမေရိကန်နိုင်ငံက ရောဂါထိန်းချုပ်ရေးနဲ့ ကုသရေး စင်တာက ကိုဗစ်-၁၉ အတွက် နောက်ထပ်ရောဂါ လက္ခဏာအသစ်တွေ ထပ်တိုးထည့်ခဲ့ပါတယ်။ အဲဒီ လက္ခဏာတွေကတော့ ချမ်းလာမယ်၊ အအေးဓာတ်နဲ့ ချမ်းတုန်မယ်၊ ကြွက်သားတွေ နာကျင်ခံစားရမယ်၊ ခေါင်းကိုက်မယ်၊ လည်ချောင်းနာမယ်၊ နောက်ဆုံးအချက် ကတော့ ရုတ်တရက် အနံ့အရသာပျောက်ဆုံးသွားမယ် ဆိုတဲ့အချက်သစ်တွေ ထပ်ဖြည့်ခဲ့ပါတယ်။ အရင်တုန်း ကတော့ဖျားမယ်၊ ချောင်းဆိုးမယ်၊ အသက်ရှူရခက်မယ့် အချက်သုံးချက်ဆိုရင် ကိုဗစ် - ၁၉ ရှိနိုင်တယ်လို့ သတ်မှတ်ထားခဲ့တာပါ။

မတွေးဝံ့စရာ
ကိုဗစ် -၁၉ ရဲ့နောက်ထပ်ဆိုးရွားတဲ့ အချက်ကတော့ ပျောက်ကင်းပြီလို့အဖြေထွက်ထားသူတွေမှာ ရောဂါပြန် ဖြစ်တာပါပဲ။ မာယာများလှတယ်လို့ ပြောနေကြရတဲ့ ကိုဗစ် -၁၉ က အစစအရာရာ ပြည့်စုံကြွယ်ဝတဲ့နိုင်ငံတွေ ကိုတောင် ဝရုန်းသုန်းကားအခြေအနေရောက်အောင် ပြုလုပ်နိုင်တာဖြစ်လို့ အစကတည်းက ပဋိပက္ခတွေ၊ စစ်ပွဲတွေနဲ့ ရုန်းကန်နေရတဲ့နိုင်ငံတွေ အတွက်ကတော့ မတွေးဝံ့စရာပါပဲ။  

ကိုးကား -နယူးယောက်တိုင်းမ်စ်