ဒေါက်တာလတ် (MBBS; MRCPsych)

 

ကိုဗစ် -၁၉ ကပ်ရောဂါ ဖြစ်နေချိန်တွင် လူတိုင်းစိုးရိမ် စိတ်များ အနည်းနှင့်အများ ရှိကြမည်မှာ အမှန်ဖြစ်သည်။ ထိုစိုးရိမ်စိတ်များကို တစ်ဦးချင်းစီ ကိုယ်တိုင် လျှော့ချပေး နိုင်ရန်နှင့် စိတ်အပူလွန်ခြင်း၊ စိတ်ဓာတ်ကျခြင်းများ မဖြစ် အောင် ကာကွယ်သည့်အနေဖြင့် ဇွဲမာန်စိတ်ဓာတ်များ တိုးပွားစေရန် ရည်ရွယ်ပြီး ဤဆောင်းပါးကို ရေးသား ဖြစ်ပါသည်။

ကိုဗစ်-၁၉ ကပ် ကာလတွင် ဖြစ်တတ်သော စိတ်အတွေးများ

လူတိုင်းသည် အနာဂတ်တွင် ဘာဖြစ်မည်ကို အသေအချာမသိသေးသည့် အခြေအနေမျိုးနှင့်ကြုံပါက စိတ်ဖိစီးမှုဒဏ်ခံရခြင်း၊ စိတ်စနောင့်စနင်းဖြစ်ရခြင်းတို့ ဖြစ်မြဲဖြစ်တတ်ကြသည်။ ဥပမာအားဖြင့် အလုပ်ရှာသူ သည် အလုပ်ရ၊ မရ မသေချာ၍ စိတ်ပူရသကဲ့သို့ပင် ဖြစ် သည်။ ထိုနည်းတူ ကပ်ရောဂါတစ်ခုဖြစ်ပွားချိန်တွင် စိတ်ဖိစီးမှုဒဏ်ခံရခြင်း၊ စိတ်ပူပင်ခြင်းတို့သည် သာမန် ဖြစ်ရိုးဖြစ်စဉ်တစ်ခုသာ ဖြစ်သည်။

ဤကပ်ရောဂါကာလတွင် လူတိုင်းပုံမှန်ဖြစ်တတ် သော အတွေးများမှာ-

- ငါ၊ ငါ့မိသားစု၊ ငါ့မိတ်ဆွေသူငယ်ချင်းတွေ ဒီကပ်ရောဂါများ ရမလား၊

- ငါဒီရောဂါရရင် အခြေအနေအလွန်ဆိုးမလား၊

- သိပ်ဆိုးပြီး အသက်ဆုံးရတဲ့အထိများ ဖြစ်မလား၊

- အလုပ်ထွက်မလုပ်ရရင် ပိုက်ဆံလောက်ပါ့ မလားစသည်ဖြင့် အတွေးပေါင်းများစွာ ဖြစ်ပေါ်တတ်သည်။ ထိုအတွေးများရှိခြင်း သည် စိတ်ရောဂါတစ်ခု၏ လက္ခဏာများ မဟုတ်ပေ။ သို့သော် ထိုအတွေးများကြောင့် စိတ်ဖိစီးမှု၏ဒဏ်ကိုတော့ ခံရနိုင်သည်။

ထိုကဲ့သို့ ပုံမှန်စိတ်ပူပင်မှု၏ဒဏ်ကိုသာမက စိတ်အပူလွန်ခြင်း၊ စိတ်ဓာတ်ကျခြင်းများကိုပင် ဇွဲမာန် စိတ်ဓာတ်ကို တိုးပွားစေခြင်းဖြင့် ကာကွယ်မှုရယူ နိုင်သည်။

ဇွဲမာန်စိတ်ဓာတ်

ဇွဲမာန်စိတ်ဓာတ်ကို အဓိပ္ပာယ်ဖွင့်ရသော် လောကဓံ ကို ကြံ့ကြံ့ခံနိုင်ရုံသာမက လဲကျလျှင် ကိုယ့်ကိုယ်ကိုယ် ထူပြီး ပြန်ထနိုင်သည့် စိတ်ဓာတ်မျိုးကို ဆိုလိုပါသည်။ အရေးကြုံလာလျှင် အရှုံးနှင့်ရင်ဆိုင်ရသည်ကို မတုန်လှုပ် ဘဲ မလျှော့သည့်လုံ့လဖြင့် မရမက အောင်မြင်အောင် လုပ်တတ်သည့် စိတ်ဓာတ်မျိုးဖြစ်သည်။ ပြောင်းလဲသည့် အခြေအနေပေါ်မူတည်ပြီး မိမိ၏တုံ့ပြန်မှုကို လိုတိုး ပိုလျှော့လုပ်တတ်သည့် လိမ္မာပါးနပ်မှုမျိုးလည်း ထိုစိတ်ဓာတ်တွင် ပါဝင်သည်။

ထိုစိတ်ဓာတ်မျိုးသည် လူတိုင်းတွင်ရှိပြီးသား ဖြစ်သည်။ အနည်းနှင့်အများသာ ကွာပါမည်။

ဇွဲမာန်စိတ်ဓာတ်၏ စွမ်းအား

ဇွဲမာန်စိတ်ဓာတ်ရှိပါက အခြေအနေတိုင်းမှာ ကောင်းကွက်ကို ပိုရှာနိုင်သည်။ အဆိုးထဲမှ အကောင်းကို ရွေး၍ ကြည့်တတ်သည်။

အခက်အခဲနှင့်တွေ့လျှင်လည်း ကိုယ်ကိုယ်တိုင်ရော တခြားသူကိုပါ အပြစ်မဖို့ဘဲ အဖြေကိုရှာရန် ပိုအား ထုတ်နိုင်သည်။ ဘဝတွင် ကြုံတွေ့ရမြဲဖြစ်သည့် စိတ်ဖိစီးမှုဒဏ်များကိုလည်း ကြံ့ကြံ့ခံနိုင်သည်။ စိတ်ကျရောဂါ၊ စိတ်အပူလွန်ရောဂါတို့ကို ကာကွယ် နိုင်သည့် စွမ်းအားလည်းရှိသည်။ ဤစိတ်ဓာတ် စွမ်းအားကြောင့် အရှုံးများကို ကျော်လွှားပြီး အောင်မြင်မှု ကို ဆွတ်ခူးနိုင်သည်။

ဇွဲမာန်စိတ်ဓာတ်ကို ပျိုးထောင်နည်း

လူတိုင်းတွင် အခက်အခဲများကို ကျော်လွှား နိုင်သော ဇွဲမာန်စိတ်ဓာတ် အနည်းနှင့်အများ ရှိပြီးသား ဖြစ်သည်။ လူတိုင်းတွင်ရှိသည့် ထိုဇွဲမာန်စိတ်ဓာတ်ကို တိုးပွားနိုင်စေသည့် နည်းလမ်းများစွာလည်း ရှိပါသည်။ ထိုနည်းလမ်းများသည် သင်ကိုယ်တိုင် လက်တွေ့ကျကျ လုပ်ဆောင်နိုင်သော နည်းလမ်းများဖြစ်သည်။ ထိုနည်းလမ်းများတွင် -

(၁) အကောင်းမြင်စိတ်ဖြင့် တွေးဆပြီး ဖြစ်နိုင် ခြေရှိသည့် အကောင်းဆုံး အလားအလာ တစ်ခုကိုသာ စိတ်အာရုံတွင်ထားရှိခြင်း၊

(၂) ကိုယ်တိုင် ဖြေရှင်းနိုင်သည်များကို ဖြေရှင်းပြီး ကိုယ်တစ်ယောက်တည်းနှင့် အဖြေထုတ်ကာ ပြောင်းလဲမပေးနိုင်သည့် ပြဿနာများကို “ငါမလုပ်နိုင်သည့် အရာ” ဟု လက်ခံ၍ လျစ်လျူရှုလိုက်နိုင်ခြင်း၊

(၃) ကိုယ့်ခန္ဓာကိုယ်၏ ကျန်းမာရေးကို ကိုယ်တိုင် တာဝန်ယူခြင်း၊

(၄) အပြန်အလှန် ကူညီစောင့်ရှောက်ကြသည့် မိသားစု၊ မိတ်ဆွေ၊ အိမ်နီးချင်းတို့နှင့် ပုံမှန် ဆက်သွယ်ခြင်း၊

(၅) လိုအပ်နေသည့် အကူအညီကို တောင်းခြင်းတို့ ပါဝင်သည်။

ဤနေရာမှာ ကိုဗစ်-၁၉ ကပ်ရောဂါတွင် ဖြစ်တတ် သော အတွေးများကို ''ဇွဲမာန်စိတ်ဓာတ်'' ဖြင့် မည်ကဲ့သို့ ရင်ဆိုင်မလဲ စဉ်းစားကြည့်ကြပါစို့။

(၁) အကောင်းမြင်စိတ်ဖြင့် တွေးဆပြီး ဖြစ်နိုင်ခြေ ရှိသည့်ထဲမှ အကောင်းဆုံး အလားအလာတစ်ခု ကိုသာ စိတ်အာရုံတွင် ထားရှိခြင်း

“ငါ ရောဂါရမလား” စသည့် အတွေးများကို သေချာစွာ ကြည့်လျှင် အတွေးအများစုသည် အဖြေမသိနိုင်သေးသည့် မေးခွန်းများသာဖြစ်ပြီး ထိုမေးခွန်းများအတွက် အဖြေကို သင်အပါအဝင် မည်သူမျှ မဖြေနိုင်သေးကြောင်း သတိထား မိပါလိမ့်မည်။

ဤသို့သော အခြေအနေတွင် အဆိုးကိုသာ မြင်တတ် သူသည် အဆိုးတကာ့အဆိုးဆုံး အနာဂတ်တစ်ခုကိုသာ စိတ်တွင်မြင်နိုင်တော့မည်။

-  သင့်မေးခွန်းများအတွက် မည်သူမျှ အဖြေမှန်ကို မသိသေးချိန်တွင် ထိုသို့ အဆိုးဆုံးကို မျှော်လင့် ခြင်းသည် တွေးသင့်သည့် အတွေးမျိုး ဟုတ်ပါ မည်လား။

-  ဤအခြေအနေတွင် အဆိုးဆုံးကို မျှော်လင့်ခြင်း သည် သင့်ကျန်းမာရေး၊ ငွေရေးကြေးရေး၊ မိသားစုအရေးတို့အတွက် မည်သည့် အကျိုး ကျေးဇူး ရှိပါမည်နည်း။

အဆိုးဆုံးကိုမျှော်လင့်ပြီး တတ်နိုင်သမျှ အဖြေထုတ် ခြင်းသည် ယေဘုယျအားဖြင့် ကောင်းသော်လည်း အတွေးဆိုးဝင်္ကပါထဲတွင် တဝဲလည်လည် ဖြစ်နေတတ်ပြီး မိမိကိုယ်မိမိ ပို၍ပို၍ စိတ်ပူဖြစ်အောင် တွန်းပို့တတ်သည့် သဘောလည်း ရှိသည်။

အကောင်းမြင်သည့်စိတ်ဖြင့် ချင့်ချိန်ကြည့်ခြင်း မှာ မျက်စိစုံမှိတ်ပြီး “အားလုံးအဆင်ပြေသွားမှာပါ” ဟု အခြေအမြစ်မဲ့စွာ မက်သည့် စိတ်ကူးယဉ်အိပ်မက်မျိုးကို မဆိုလိုပါ။ လက်ရှိအခြေအနေမှန်ကို သေချာစွာထည့်သွင်း စဉ်းစားပြီး အကျိုးသင့်အကြောင်းသင့် သုံးသပ်၍ရလာသော အဖြေများထဲမှ အကောင်းဆုံးအလားအလာတစ်ခုကို ရွေးချယ်ယုံကြည်သည့် မျှော်လင့်ခြင်းမျိုးကို ဆိုလိုပါသည်။

ဤသို့ သေသေချာချာစဉ်းစားပြီး အလားအလာ ကောင်းတစ်ခုကို မျှော်လင့်ကာ ဦးတည်လုပ်ဆောင်နိုင်

မည်-

- သင့်မေးခွန်းများအတွက် မည်သူမျှ အဖြေမှန်ကို မသိသေးချိန်တွင် အဆိုးဆုံးကိုမျှော်လင့်ခြင်း ထက် ပိုမှားစရာအကြောင်း ရှိနိုင်ပါမည်လား။

- အဆိုးဆုံးကို မျှော်လင့်ခြင်းထက် ပိုမှားစရာ မရှိလျှင် ထိုသို့ အကောင်းဆုံးကို မျှော်လင့် ခြင်းသည် သင့်ကျန်းမာရေး၊ ငွေရေးကြေးရေး၊ မိသားစုအရေးတို့အတွက် အကျိုးကျေးဇူး ပိုရှိပါနိုင်မည်လား။

ဤသို့ တစ်ဆင့်ချင်းစဉ်းစားကြည့်လျှင် ဖြစ်နိုင်ခြေ ရှိသည့် အလားအလာများထဲမှ အကောင်းဆုံးတစ်ခုကိုသာ ရွေးချယ်ပြီး မျှော်လင့်ခြင်းသည် သင်နှင့် သင့်ပတ်ဝန်းကျင် အတွက် အကျိုးအရှိဆုံး အတွေးဖြစ်ကြောင်း မလွဲမသွေ တွေ့ရပေမည်။

အကောင်းမြင်စိတ် တိုးပွားစေရေးအတွက် အောက်ပါ အတိုင်း နေ့စဉ်လုပ်ဆောင်ပါ။

(က) သင် ယနေ့ တစ်နေ့တာကာလအတွင်း ဖြစ်ခဲ့ သည့် အဖြစ်အပျက်များထဲမှ စိတ်ချမ်းသာစရာ စိတ်ကျေနပ်စရာ သုံးခုကို သေချာစွာ စဉ်းစားရွေးချယ်၍ စာရွက်တစ်ရွက်ပေါ်တွင် ချရေးပါ။

ဥပမာ - “ငါ အပြင်မထွက်တော့ ငါ့ကျန်းမာရေး ကို စောင့်ရှောက်နိုင်ခဲ့တယ်”၊ “အိမ်အလုပ်တွေ ပိုလုပ် ဖြစ်တယ်”၊ “မိသားစုနဲ့ အချိန်ပိုသုံး ဖြစ်တယ်” စသည်ဖြင့် ရေးနိုင်သည်။

ဤသို့ပြုခြင်းဖြင့် စိတ်ချမ်းသာမှုကို ကွက်ကွက် ကွင်းကွင်း သတိပြုမိပြီး အကောင်းမြင်စိတ်များ ပိုဖြစ်လာပါလိမ့်မည်။

(ခ)  သူတစ်ပါးကောင်းကျိုးအတွက် စဉ်းစားပြီး တစ်ခုခုလုပ်ဆောင်ပါ။

ဥပမာ - စိုးရိမ်နေသည့်သူတစ်ယောက်ကို ယခု နည်းလမ်းများ ဝေမျှလိုက်ပါ။ အဝေးမှမိတ်ဆွေ တစ်ယောက်ကို ဖုန်းဖြင့် အားပေးစကားပြော လိုက်ပါ။

ဤသို့ပြုခြင်းဖြင့် စိတ်ချမ်းသာပြီး အကောင်း မြင်စိတ် ပိုဖြစ်လာလိမ့်မည်။

(ဂ)  သင် ယခင်က ကြုံခဲ့ဖူးသည့် အခက်အခဲတစ်ခု ကို ပြန်စဉ်းစားကြည့်ပါ။ ထိုအကျပ်အတည်းကို သင် ဘယ်လို ကျော်ဖြတ်ခဲ့သလဲဆိုသည်ကို လည်း ပြန်စဉ်းစားပါ။ ထိုစဉ်က သင်၏ ဘယ်အရည်အချင်းများကို အသုံးချခဲ့လဲ ပြန်သုံးသပ်ကြည့်ပါ။ သင် ခေါင်းအေးအေး ထားပြီး အဖြေထုတ်ခဲ့ကောင်း ထုတ်ခဲ့လိမ့် မည်။ တခြားသူများက လက်လျှော့လိုက်ပါ တော့ဟု ပြောနေကြချိန်တွင် သင် လုံ့လ ပိုစိုက်ထုတ်ပြီး အကောင်းဆုံးရလဒ်တစ်ခု ရအောင် လုပ်နိုင်ကောင်း လုပ်နိုင်ခဲ့မည်။ ထို ခေါင်းအေးအေးထားခြင်း၊ လုံ့လပိုစိုက်ထုတ် ခြင်းစသည်တို့သည် သင့်ကိုယ်ပိုင် အရည် အချင်းကောင်းများပင် ဖြစ်သည်။ ယခင်က သင်အသုံးချခဲ့သည့် ထို အရည်အချင်းများသည် သင့်ကိုယ်ပိုင်ဖြစ်၍ ယခုလည်း သင့်မှာရှိနေ မည်မှာ မလွဲပေ။ ထို့ကြောင့် ထိုအရည်အချင်း များကို ထပ်အသုံးချပြီး ယခု အခက်အခဲကို လည်း ဖြေရှင်းကြည့်လိုက်ပါ။ သင်ရင်ဆိုင် နေရသည့် အခက်အခဲအားလုံးကို မဖြေရှင်း နိုင်လျှင်တောင် အနည်းဆုံးတချို့ကိုတော့ ဖြေရှင်းနိုင်သည်ကို တွေ့ပါလိမ့်မည်။ ဤသို့ပြုခြင်းဖြင့် ကိုယ့်အရည်အချင်းများကို ပြန်သတိထားမိ အသုံးချနိုင်ပြီး စိတ်ချမ်းသာ ၍ အကောင်းမြင်စိတ် ပိုဖြစ်လာလိမ့်မည်။

(၂) ကိုယ်တိုင်ဖြေရှင်းနိုင်သည်များကို ဖြေရှင်းပြီး ကိုယ်တစ်ယောက်တည်းနှင့် အဖြေထုတ်ကာ ပြောင်းလဲမပေးနိုင်သည့် ပြဿနာများကို “ငါမလုပ်နိုင်သည့်အရာ”ဟု လက်ခံ၍ လျစ်လျူရှု လိုက်နိုင်ခြင်း

လူတိုင်းစိတ်ပူတတ်သည်မှာ ဖြစ်ရိုးဖြစ်စဉ် ဖြစ်သည်။ မိမိစိုးရိမ်နေတဲ့ ပြဿနာကို ဖြေရှင်းနိုင်သည့် နည်းလမ်းများရှိမည်လား သေချာစွာရှာကြည့်ပါ။ အဖြေ တွေ့လျှင် ထိုနည်းလမ်းအတိုင်း ကြိုးစားဖြေရှင်းကြည့်ပါ။ ပထမနည်းလမ်းဖြင့် အဆင်မပြေလျှင် ဒုတိယ၊ တတိယ စသည်ဖြင့် နည်းစုံသုံးကာ စမ်းကြည့်ပါ။

သို့သော် အချို့သော ပြဿနာများသည် စားမြုံ့ပြန် သကဲ့သို့ တဝဲလည်လည် စဉ်းစားသော်လည်း အကျိုး ရှိသည့် အဖြေမရနိုင်ပေ။ စိတ်ဖိစီးမှု၊ စိတ်စနောင့်စနင်း ဖြစ်မှုတို့သာ ပိုများလာတတ်သည်။ ထို့ကြောင့် အဖြေ မထွက်နိုင်သည့်ပြဿနာများကို ရင်ဆိုင်နေရချိန်တွင် အရှိကိုအရှိအတိုင်း လက်ခံလိုက်ပြီး ထိုပြဿနာကို လျစ်လျူရှုလိုက်ခြင်းသည်သာ အကျိုးအရှိဆုံးဖြစ်သည်။ သို့မှသာ သင်ကိုယ်တိုင် ဖြေရှင်းနိုင်သော ပြဿနာများကို အာရုံစူးစိုက်ပြီး ဖြေရှင်းနိုင်စွမ်းပိုရှိလိမ့်မည်။

ဥပမာအားဖြင့် ကိုဗစ်-၁၉ ကို ကာကွယ်ရန် သင်လုပ်နိုင်သည့် မိမိအိမ်မှာသာ နေထိုင်ခြင်း၊ မျက်နှာဖုံး မျက်လုံးကာများ ဝယ်ခြင်း၊ ပြုလုပ်ခြင်း၊ လက်ဆေးခြင်း၊ ချောင်းဆိုးလျှင် တစ်ရှူးဖြင့်အုပ်၍ ဆိုးခြင်း စသည်ဖြင့် အဖြေမျိုးစုံသုံးကာ ဖြေရှင်းကြည့်နိုင် သည်။ သို့သော် ကိုဗစ်-၁၉ ကာကွယ်ဆေးအကြောင်း၊ သူနှင့်ဆက်နွှယ်နေသည့် ကမ္ဘာ့စီးပွားရေးအကျပ်အတည်း များအကြောင်း စသည်ဖြင့် ကိုယ်တိုင် ယခုမဖြေရှင်းနိုင် သည့် ပြဿနာများကို စဉ်းစားပြီးစိုးရိမ်နေလျှင် မည်သည့်အကျိုးမျှ မရှိနိုင်ပေ။

သာမန်စိတ်ပူမှုများကိုသာမက စိတ်အပူလွန်မှု များကို လျော့ကျအောင် အောက်ပါအတိုင်းလုပ်ဆောင် နိုင်ပါသည်။

(က) မိမိကိုယ်မိမိ ပုံမှန် စိတ်ပူနေသည်လား၊ စိတ်အပူလွန်နေသည်လား ဆိုသည်ကို သတိပြုမိအောင် ကြိုးစားပါ။

(ခ) မလိုအပ်ဘဲ စိတ်ပိုပူစေသည့် အရာများကို လျှော့လုပ်ပါ။ ဥပမာ - တစ်ချိန်လုံး ကိုဗစ်-၁၉ အကြောင်း တီဗွီ၊ ဖေ့စ်ဘွတ်တို့တွင် ကြည့်နေ ခြင်းကို လျှော့လိုက်ပါ။

(ဂ) စိတ်ပူပန်မှု လျှော့ရန် အသက်ရှူလေ့ကျင့်ခန်း လုပ်ပါ။ (စိတ်တည်ငြိမ်စေသော တခြား တရားထိုင်နည်းများသည်လည်း အကျိုးရှိပါ သည်)

- ထိုင်လျက် (သို့) ထလျက် (သို့) လှဲလျက်နှင့် စိတ်တွင်းမှ “တစ် ဧရာဝတီ၊ နှစ် ဧရာဝတီ၊ သုံး ဧရာဝတီ၊ လေး ဧရာဝတီ”ဟု မှန်မှန် ရွတ်ဆိုရင်း လေကို ဖြည်းဖြည်းမှန်မှန် လေးစက္ကန့်ကြာ ရှူသွင်းပါ။

- ထို့နောက် စိတ်တွင်းမှ “တစ် ဧရာဝတီ၊ နှစ် ဧရာဝတီ၊ သုံး ဧရာဝတီ၊ လေး ဧရာဝတီ” ဟု မှန်မှန်ရွတ်ဆိုရင်း လေကို လေးစက္ကန့်ကြာ ရှူထုတ်ပါ။

- ထိုသို့ ရှူသွင်းရှူထုတ်ခြင်းကို တစ်ခါလုပ်လျှင် အနည်းဆုံး ငါးမိနစ်ကြာ လုပ်ဆောင်ပါ။

- နေ့စဉ် တတ်နိုင်သမျှ အကြိမ်ကြိမ်

လုပ်ပါ။

ဤအသက်ရှူလေ့ကျင့်ခန်းကို နေ့စဉ်လုပ်ပါက ကျွမ်းကျင်လာပြီး အလွန်စိုးရိမ်စိတ်ပြင်းထန်၍ စိတ်အပူ လွန်နေချိန်တွင်ပင် စိတ်တည်ငြိမ်မှုရအောင် လုပ်ဆောင် နိုင်သည့်အခြေအနေမျိုး ရောက်လာပါလိမ့်မည်။ ထိုသို့ နေ့စဉ်ပြုလုပ်နိုင်လျှင် စိတ်တည်ငြိမ်မှု ရလွယ်လာပြီး ပိုအကျိုးရှိပါသည်။

(၃) ကိုယ့်ခန္ဓာကိုယ်၏ ကျန်းမာရေးကို ကိုယ်တိုင် တာဝန်ယူခြင်း

ခန္ဓာကိုယ်၏ကျန်းမာခြင်းသည် ဇွဲမာန်စိတ်ဓာတ် တိုးပွားစေသော အဓိကအချက်တစ်ခုလည်း ဖြစ်သည်။ ထို့ကြောင့် လက်ကိုဆပ်ပြာနှင့် မကြာမကြာဆေးပါ။ လူချင်းသီးခြား ခြောက်ပေခြားနေပါ။ ထို့အပြင် -

(က) သမမျှတသည့် အစားအစာကို နေ့စဉ် ပုံမှန် စားပါ။

(ခ) အချိန်မှန်အိပ်ပါ။ ထိုသို့ပြုခြင်းဖြင့် သင့်ခန္ဓာ ကိုယ်တွင်းမှ နေ့ခင်းတွင် (သို့မဟုတ်) ညအိပ် နေစဉ်မှ ထွက်ရသည့် ဟော်မုန်းများ၊ အင်ဇိုင်း များ ပုံမှန်ထွက်ပြီး ကျန်းမာစေပါသည်။

(ဂ) နေ့စဉ် လုပ်စရာအလုပ်များကို ကြိုတင်စီစဉ် ပြီး တစိုက်မတ်မတ်လုပ်ပါ။ စာရွက်တစ်ရွက် ပေါ်တွင် တစ်နေ့တာအတွက်အလုပ်များကို အချိန်နှင့်တကွချရေးပြီး ထိုအချိန်ကျရောက် လာလျှင် လုပ်ချင်သည်၊ မလုပ်ချင်သည် ထည့်တွက်မနေတော့ဘဲ ကိုယ်စီစဉ်ထားသည့် အတိုင်း ပြီးအောင်သာလုပ်လိုက်ပါ။ ထိုသို့ ပြုခြင်းဖြင့် အလုပ်ပြီးမြောက်ခြင်း၏ စိတ်ကျေနပ်မှုကိုပါ သင်ခံစားရပါလိမ့်မည်။

(ဃ) သင့်အသက်ရှူသံ ပြင်းထန်လာသည်အထိ အင်အားစိုက်ထုတ်ရစေသော ကိုယ်လက် လှုပ်ရှားမှုတစ်ခုကို တစ်ရက်လျှင် အနည်းဆုံး မိနစ် ၂၀ ကြာအောင် လုပ်ဆောင်ပါ။ တစ်ပတ် တွင် အနည်ဆုံး လေးရက် လုပ်ပါ။ ဥပမာ- လမ်းမြန်မြန်လျှောက်ခြင်း၊ ထိုင်ထလုပ်ခြင်း စသည်ဖြင့် ကိုယ်လက်လှုပ်ရှားမှုကို လုပ်ဆောင် ပါ။ ကျန်းမာရေးအတွက် အထောက်အကူပြုရန် အသက်ရှူသံပြင်းထန်လာသည်အထိ အားစိုက် ၍လုပ်ပါ။ မိမိ၏ လက်ရှိကျန်းမာရေး အခြေ အနေအပေါ်မူတည်ပြီး လူတစ်ဦးနှင့်တစ်ဦး လုပ်ဆောင်နိုင်သည့်အတိုင်းအတာ ကွာပါ လိမ့်မည်။ ဆိုလိုသည်မှာ တချို့သူများသည် တစ်နာရီ ငါးမိုင်နှုန်းဖြင့်ပြေးမှ အသက်ရှူသံ ပြင်းထန်လာနိုင်သော်လည်း တချို့အတွက် တော့ ဖြည်းဖြည်းလေး လမ်းလျှောက်ရုံနှင့် မောပန်းလာနိုင်သည်။ ထိုဥပမာတွင် မိုင်နှုန်း မည်မျှနှင့်ပြေးသည်က အရေးမကြီးဘဲ အသက် ရှူမှု ပြင်းလာသည်အထိ အားစိုက်ထုတ်ခြင်း ကသာ သင့်ကျန်းမာရေးအတွက် အရေးကြီး ပါသည်။ ကိုယ့်အခြေအနေအပေါ်မူတည်၍ အသက်ပြင်းပြင်းရှူရသည်အထိ လိုအပ်သော အားပမာဏကို စိုက်ထုတ်ပါ။ ထိုသို့ပြုခြင်းဖြင့် သင့်ဦးနှောက်အတွင်းတွင် စိတ်ချမ်းသာပီတိ ဖြစ်စေသောဓာတ်များ ထွက်လာပြီး နေကောင်း ထိုင်သာ ဖြစ်စေပါသည်။

ထိုအခါမှာ ကိုယ်ကျန်းမာ၍ စိတ်ပါချမ်းသာပြီး အခက်အခဲများကို ကျော်လွှားနိုင်သည့် ဇွဲမာန်စိတ်ဓာတ်များ တိုးပွားစေနိုင်ပါသည်။

(၄) အပြန်အလှန် ကူညီစောင့်ရှောက်ကြသည့် မိသားစု၊ မိတ်ဆွေ၊ အိမ်နီးချင်းတို့နှင့် ပုံမှန် ဆက်သွယ် ခြင်း

အပြန်အလှန် ကူညီတတ်သည့်သူများနှင့် မိတ်ဆွေ ဖြစ်ရခြင်းကြောင့် စိုးရိမ်စိတ်ကို ဆွေးနွေးနိုင်သည်။ နည်းကောင်းလမ်းကောင်းများ ဖလှယ်နိုင်သည်။ စိတ်ဖိစီးမှုများ လျော့ကျစေနိုင်သည်။

(၅) လိုအပ်နေသည့် အကူအညီကို တောင်းခြင်း

လိုအပ်လာပါက ကိုယ်နေထိုင်ရာဒေသ၏ ဆရာဝန် များ၊ ပညာရှင်များထံမှ အကူအညီကိုတောင်းခံပါ။

စာဖတ်သူ တစ်ဦးချင်းစီသည် အထက်ပါနည်းလမ်း များကို နေ့စဉ်အသုံးချပြီး ကိုယ်ပိုင်ဇွဲမာန်စိတ်ဓာတ်ကို တိုးပွားစေနိုင်ပါက စိတ်၏ကျန်းမာခြင်းနှင့်ပြည့်စုံပြီး ကိုဗစ်-၁၉ ကပ် ကာလကို အတုန်အလှုပ်နည်းစွာဖြင့် ကျော်လွှားနိုင်ကြမည်ဖြစ်ပါသည်။

အားလုံး ကိုယ်ရောစိတ်ပါ ကျန်းမာကြပါစေ။

(ဤဆောင်းပါးကို စိတ်ပညာရပ်ဆိုင်ရာ စာတမ်း များ၊ ဆောင်းပါးများ၊ စိတ်ကိုစိတ်နှင့် ကုသည့်ကုထုံးများ စသည်တို့ကို ကိုးကား၍ ရေးသားပါသည်။)

 

ကြေးမုံ